25-07-10

David Webber in Tefe

Geschreven door David Webber

In oktober 2001 ben ik naar de Braziliaanse amazone geweest om zelf te zien waar discussen worden gevonden en hoe ze gevangen worden.

Door een gemeenschappelijke vriend werd ik voorgesteld aan de eigenaar van een van de grootste groothandelaren in Manaus, deel van een uitgebreid familie bedrijf, die zijn broer met ons mee zond naar Tefe om te proberen een groep vissers te vinden die in dat gebied aan het werk waren. Zonder deze directe kennis in de familie was deze reis onmogelijk geweest, want meestal worden de locaties waar de beste kwaliteit vis wordt gevangen goed geheim gehouden.




Vanuit Manaus vlogen we met een klein vliegtuig naar het plaatsje Tefe, waar we een kamer in het enige hotel namen. Natuurlijk viel ik op tussen de lokale bewoners en geen portugees kunnen spreken was zeker een nadeel.

Na een dag hadden we een jongeman gevonden die wist waar onze vissersgroep was en ons daarheen zou brengen. De volgende ochtend vroeg vertrokken we met een lange, smalle aluminium boot met een krachtige buitenboord motor. We gingen een aantal uur lang met hoge snelheid naar het zuiden op het Lago Tefe (meer van Tefe), totdat we dichtbij de locatie moesten zijn waar onze groep zich ophield. Daarna was het nog een paar uur zoeken om hun boten te vinden in de wirwar van aanlegplekken en bossen. De vissers komen vanuit Manaus met de grote boten terwijl ze hun kano's meeslepen en kamperen dan een paar weken in een verscholen stroompje.




Toen we aankwamen werden we wantrouwend bekeken totdat ze onze familie gids ontdekten. Vanaf toen waren er alleen nog brede glimlachen, mogelijk ook omdat we een goede voorraad bier mee hadden gebracht. Na de kennismaking gingen we de inhoud bekijken van de vele opslagplaatsen die de vissers hadden gebouwd om hun vangsten te bewaren en verborgen te houden. Ik was verbaasd over de levendige kleuren van zelfs de 'gewone' groene discussen, ze waren erg groen/paars van kleur over hun hele lichaam, vele met rode stippen en het waren hele grote vissen. Hierna gingen we terug naar de boten om ons klaar te maken voor de avond visvangst.



Ongeveer een uur voor de schemering klommen we met z'n allen in de roeibootjes en vertrokken, 6 bootjes in totaal, waarin de vissers rechtop voorin zitten met hun voeten geklemd onder een plankje. Hun roeikracht was indrukwekkend en we gingen snel en geruisloos tussen de ondergelopen bomen en bosjes door. Het was een erg donkere nacht, hoe de mannen hun weg vonden was een raadsel voor mij, al de bomen en bosjes leken op elkaar vooral bij het licht van de fakkels en er waren geen sterren, er was alleen maar een continue zachte regen die ons langzaam maar zeker afkoelde. Soms moesten we ons een weg banen door begroeiing zo dicht dat ik niet eens meer de man voorin mijn eigen boot kon zien. Met agressieve, giftige slangen die vanuit de bomen naar beneden hangen moeten de vissers erg opletten op alles om hen heen, niet alleen wat er onder water is. Door met de zaklamp over het oppervlak van het water te schijnen konden we de rode ogen zien van honderden jonge kaaimannen, die makkelijk te vangen zijn met de hand, maar die ook meesters zijn in het ontsnappen en dus de volgende morgen allemaal uit hun dozen waren ontsnapt en terug de rivier in waren gegaan.

Als ze aan het vissen zijn gebruiken de vissers een zwakke lamp, aangesloten op een accu van de boot, die ze in een hand houden en een grofmazig handnet in de andere hand. Soms lijkt het alsof ze in het water zullen vallen, met hun neuzen net boven het oppervlak als ze naar de diepte reiken waar de discus zich ophoudt, vaak een hele armlengte diep. Het is een lastige techniek omdat van bovenaf, in het donker, een discus heel klein lijkt en vaak kon ik niet eens een vis ontdekken wanneer plotseling een visser een grote dikke groene discus naar boven haalde en aan mij liet zien voordat hij de emmer inging.

Na vele uren waren de emmers allemaal vol, en dus gingen we terug naar de grote boten en kwamen daar aan net toen het licht begon te worden. We kleedden ons om in droge kleren en dronken hete, zoete braziliaanse koffie om warm te worden van de regen. Zelfs in de tropen kan je daar koud van worden en toen klommen we in onze hangmatten om te slapen.




Overdags maken de vissers eten klaar en relaxen wat, dus de volgende ochtend leende ik een roeibootje van hen en roeide een beetje rond. Ik durfde niet te ver, bang om verdwaald te raken zelfs met een kompas, en vond een zandstrandje en heb wat in het theekleurige water gezwommen. Daarna heb ik de temperatuur, pH en geleidbaarheid gemeten op een paar plekken in de rivier waar we aan zaten. De temperatuur van de lucht was ongeveer 32 graden Celsius, watertemperatuur 28-29 graden, pH 5.8-6.2 (afhankelijk van de plek) en de geleidbaarheid was 8 microsiemens. Dat is erg laag en dat komt door de grote hoeveelheid regen (gedestilleerd water) die uit de lucht komt. In het amazonegebied hebben ze dan ook een uitdrukking: "in het droge seizoen regent het elke dag, in het regenseizoen de hele dag". Op de terugweg naar Tefe met onze geselecteerde vissen kwamen we nog in een korte maar heftige storm, bijna 8 cm regen viel in een uur. Wij konden schuilen op een handelaarsboot totdat de storm voorbij was. De kleine bootjes hebben maar een klein stukje boven water en plotselinge windvlagen konden makkelijk golven veroorzaken van meer dan 50 cm. Elk jaar zinken dan ook veel bootjes en mensen verdrinken.

Wij kwamen terug in Tefe en zetten onze vissen op een grote veerboot op weg naar Manaus, een twee daagse reis vanaf Tefe, vanaf waar onze vissen getransporteerd werden naar onze vriend de groothandelaar zijn bedrijf in Manaus. Daar deden we nog meer waterverversingen en zetten ze in een busje om ze naar een plek ongeveer 30 km in het oerwoud te verplaatsen waar hij veel opslagvijvers en grote opslagtanks heeft met een constante verversing uit zijn eigen kleine rivier. Hier konden onze vissen een paar weken bijkomen van alle stress voor de internationale verscheping. Discussen zijn ongeveer 1 procent van alle braziliaanse tropische vis export, verreweg het grootste gedeelte van de handel zijn kardinaaltetra's, meervallen en kleine soorten die minder ruimte innemen en veel makkelijker te vangen en transporteren zijn.

In Manaus was het niet het beste seizoen om discussen te vangen in de Rio Negro, maar ik ben wel naar verschillende plaatsen geweest en heb waterwaarden gemeten. Temperatuur 29 graden, geleidbaarheid 14 microsiemens, pH 2.8. Ik was verbaasd over zulke lage pH-waarden, maar ik kan niet ontkennen dat toen ik mijn voet in het water stak een klein schrammetje begon te branden alsof er een zuur in was gekomen! De buitenkant van boten in de Rio Negro moet ook heel vaak opnieuw worden geschilderd vanwege het zure karakter van het water en de mensen halen hun boten als het even kan dan ook liever op het droge dan ze te laten drijven.

Ik heb me laten vertellen (door de inheemsen) dat Heckels niet in de Rio Negro zelf worden gevonden vanwege deze zuurgraad, maar dat ze voorkomen bij de mondingen van de verschillende aanvoerstroompjes waar het water een stuk minder zuur is.




Vanuit Manaus zijn we naar Belem gevlogen, wat een centrum is van bruine discus (Rio Xingu) en vooral voor meervallen. Daar hebben we een andere groothandel bezocht en nog meer waterwaarden gemeten. Hier, verder stroomafwaarts op de Amazonerivier, was de pH 6.5 en de geleidbaarheid 12 microsiemens, het water was bruin en modderig. We huurden een Cessna bij de plaatselijke vliegclub en vlogen een paar uur over het woud en de rivieren. De vliegtuigen zijn allemaal in felle kleuren geschilderd zodat als er een neerstort hij makkelijker gezien kan worden bij een zoektocht. Deze vlucht was opwindend maar ook verontrustend, want nu konden we duidelijk de rookpluimen zien in alle richtingen en een waas van rook die zover als de horizon reikte van de open plekken die in het oerwoud worden gebrand. Een grappig aspect toch, was dat wij terwijl we op 150 meter hoogte vlogen, op elke open plek konden zien dat de mensen goals hadden opgericht, geen wonder dat de Brazilianen zo goed zijn in voetbal.





David Webber

Vertaald uit het Engels door Cor Visser.